नेपालगञ्ज : आज माघ १ गते, देशभर माघे संक्रान्ति विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ। विशेषगरी थारु समुदायले यस दिनलाई नयाँ वर्षका रूपमा धुमधामसाथ स्नान, दान, खानपिन र रमाइलो गरी माघी पर्वका रूपमा मनाउँछन्। सूर्य धनु राशिबाट मकर राशिमा प्रवेश गर्ने भएकाले यसलाई मकर संक्रान्ति पनि भनिन्छ।

Advertisement 1

माघ १ गतेदेखि उत्तरायण सुरू हुने भएकाले दिन लामो र रात छोटो हुँदै जान्छ। धार्मिक मान्यता अनुसार उत्तरायण सुरू हुने दिन स्नान, जप, तप, ध्यान र दान पुण्यदायक मानिन्छ। यस अवसरमा देवघाट, त्रिवेणी, कालीगण्डकी, वाग्मती, रिडीलगायतका पवित्र स्थलमा माघ स्नान गर्ने भक्तजनको भीड लागेको छ। यी स्थानहरूमा विशेष मेला लाग्ने गरेको छ।

Advertisement 2

Advertisement 3

खिचडी पर्वको महत्त्व

बाँके लगायत तराई मधेशका जिल्लाहरूमा यो पर्वलाई खिचडी पर्वका रूपमा पनि चिनिन्छ। यस दिन चामल, मासको दाल, नुन, तरकारी, घिउलगायतका सामग्री दान गर्ने परम्परा छ। धार्मिक मान्यता अनुसार भगवानलाई खिचडीको भोग लगाउने र माघ महिनाभर श्रद्धासाथ घिउ खिचडी खाने चलन छ।

थारु समुदायले माघी पर्व पाँच दिनसम्म मनाउने गरेका छन्। बिहानै जलाशयमा स्नान, पूजा गरेर ठूलाबडाबाट आशीर्वाद लिने र बेलुका मुढा बालेर धुनी जगाई परिवार र पाहुनासँग रमाइलो गर्ने परम्परा छ।

धार्मिक दृष्टिकोण र ऐतिहासिक पक्ष

माघे संक्रान्तिलाई धार्मिक दृष्टिले सूर्य उत्तरायण प्रवेश गर्ने दिनको रूपमा लिइन्छ। यो दिन चिसो पानीमा स्नान, पूजापाठ, दान, र ध्यान साधनालाई विशेष पुण्यदायक मानिन्छ। धर्मशास्त्र अनुसार माघे संक्रान्तिमा स्नान नगर्ने, दान नगर्ने र ध्यान नगर्ने व्यक्तिले रोगी हुने उल्लेख गरिएको छ। यसैले आजका दिन तिल, चाकु, खिचडीजस्ता परिकार खाई धार्मिक कार्यमा सहभागी हुने परम्परा छ।

थारु समुदायमा माघी पर्वलाई मुक्तिको उत्सवका रूपमा पनि मनाइन्छ। उनीहरू ऐतिहासिक रूपमा कमैया र कमलरी प्रथामा बाँधिएका थिए। २०५७ सालमा तत्कालीन सरकारले कमैया प्रथा अन्त्यको घोषणा गर्यो भने २०७० मा कमलरी प्रथाको अन्त्य गरियो। यद्यपि, पुनर्स्थापना र व्यवस्थापनको अभावले यी मुक्तिहरू अपूर्ण महसुस भइरहेका छन्।

स्वास्थ्य र आयुर्वेदिक मान्यता

माघे संक्रान्तिमा शरीरमा तिलको तेलले मालिस गर्दा दूषित पदार्थ बाहिर निस्कने, नाडी र स्नायुमण्डल सुदृढ हुने आयुर्वेद मान्यता छ। घ्यू, चाकु, तिलका लड्डु, खिचडी, सखरखण्ड, तरुलजस्ता परिकारले जाडोमा न्यानो प्रदान गर्ने विश्वास छ।

माघी पर्वले थारु समुदायको सांस्कृतिक मौलिकता मात्र झल्काउँदैन, सिंगो नेपाली समाजलाई मेलमिलाप, एकता, र राष्ट्रिय अखण्डताको सन्देश दिन्छ। थारु समुदायको नेतृत्व पद्धति, परम्परा, र संस्कारले स्थानीय विकास र सामाजिक एकतामा ठूलो योगदान पुर्‍याउन सक्छ।

माघी पर्वलाई समयअनुकूल परिमार्जन गर्दै पुराना संस्कार र परम्परालाई आधार मानेर अझ प्रभावकारी बनाउने थारु समुदायको प्रयास प्रशंसनीय छ।

नेपाल सरकारले माघ १ गतेलाई २०६४ सालदेखि राष्ट्रिय पर्व घोषणा गरी सार्वजनिक बिदा दिँदै आएको छ। यस वर्ष पनि देशभर माघे संक्रान्ति उत्साहपूर्वक मनाइँदैछ।