नेपालगञ्ज । हिन्दु धर्मावलम्बीहरूले भगवान् श्रीकृष्णको पूजा–आराधना, भजनकीर्तन तथा व्रत बसेर आज श्रीकृष्ण जन्माष्टमी पर्व श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाउँदैछन्।

Advertisement 1

प्रत्येक वर्ष भाद्र कृष्ण अष्टमीका दिन मनाइने यो पर्व द्वापरयुगमा भाद्र कृष्ण अष्टमीको मध्यरातमा भगवान् विष्णुको आठौँ अवतारका रूपमा श्रीकृष्णको जन्म भएको धार्मिक विश्वासमा आधारित छ। श्रीकृष्णलाई ज्ञानयोग, कर्मयोग र भक्तियोगका प्रणेता तथा धर्मको संरक्षण र अधर्मको विनाशका प्रतीकका रूपमा हिन्दु धर्मावलम्बीहरूले श्रद्धापूर्वक पूजा गर्ने गर्छन्।

Advertisement 2

धार्मिक ग्रन्थहरूमा अन्याय, अत्याचार र आसुरी प्रवृत्तिको अन्त्य तथा सज्जनको संरक्षणका लागि भगवान् विष्णुले श्रीकृष्णका रूपमा अवतार लिनुभएको उल्लेख छ। मथुराका राजा कंसको अत्याचारबाट मानव समुदायलाई मुक्ति दिलाउन वासुदेव र देवकीको आठौँ सन्तानका रूपमा श्रीकृष्णको जन्म भएको पौराणिक मान्यता छ।

Advertisement 3

कंसले देवकीका सन्तानबाट आफ्नो मृत्यु हुने आकाशवाणी सुनेपछि देवकी र वासुदेवलाई कारागारमा राखेको र जन्मिएका सन्तानलाई मार्दै गएको कथासँग श्रीकृष्ण जन्मको प्रसङ्ग जोडिएको छ। आठौँ सन्तानका रूपमा श्रीकृष्ण जन्मिएपछि वासुदेवले उनलाई गोकुल पुर्‍याएको र त्यहाँ नन्द तथा यशोदाको संरक्षणमा कृष्णको बाल्यकाल बितेको धार्मिक कथन छ।

बाल्यकालदेखि नै श्रीकृष्णले विभिन्न लीला देखाएको पौराणिक ग्रन्थहरूमा उल्लेख छ। पुतना, चाणूर, मुष्टिक, कंस, जरासन्ध तथा शिशुपालजस्ता दानवी प्रवृत्तिको अन्त्यसँगै कालीय नाग दमन, गोवर्धन पर्वत धारण, गोपालहरूसँगको बाललीला तथा वृन्दावनका विभिन्न प्रसङ्ग कृष्णचरित्रका महत्वपूर्ण पक्ष मानिन्छन्।

श्रीकृष्णको जीवनसँग जोडिएको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष श्रीमद्भगवद्गीता हो। महाभारतको कुरुक्षेत्र युद्धमा अर्जुनका सारथी बनेका श्रीकृष्णले अर्जुनलाई कर्तव्य, धर्म, कर्म र जीवनका विषयमा दिएको उपदेश नै भगवद्गीताका रूपमा प्रसिद्ध छ। सत्य, कर्तव्य र सत्कर्मको मार्गमा अघि बढ्न गीता महत्वपूर्ण मार्गदर्शनका रूपमा लिइन्छ।

श्रीकृष्णको नामसँगै राधाको नाम पनि जोडिने गरेको छ। राधा–कृष्णका प्रेम प्रसङ्ग, वृन्दावनका लीला तथा रासलीलालाई धार्मिक र सांस्कृतिक परम्परामा विशेष महत्व दिइन्छ। यद्यपि कृष्णको वैवाहिक जीवनसँग सम्बन्धित शास्त्रीय प्रसङ्गमा रुक्मिणीसहितका विवाहको उल्लेख पाइन्छ।

जन्माष्टमीका अवसरमा भक्तजनहरू बिहानैदेखि व्रत बस्ने, कृष्ण मन्दिरमा पूजा–आराधना गर्ने, भजनकीर्तन तथा धार्मिक प्रवचन सुन्ने र रातभर जाग्राम बस्ने गर्छन्। मध्यरातमा श्रीकृष्णको जन्म भएको सम्झनामा विशेष पूजा गरी प्रसाद ग्रहण गरेपछि व्रत समापन गर्ने परम्परा छ।

नेपालका विभिन्न कृष्ण मन्दिरमा आज विशेष पूजा तथा धार्मिक कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ। ललितपुरको पाटन मङ्गलबजारस्थित प्रसिद्ध कृष्ण मन्दिरमा जन्माष्टमीका दिन ठूलो संख्यामा भक्तजन सहभागी हुने गर्छन्। काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न स्थान तथा देशभरका कृष्ण मन्दिरमा समेत झाँकी, शोभायात्रा, रथयात्रा, भजनकीर्तन र धार्मिक कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ।

श्रीकृष्ण जन्माष्टमीलाई केवल धार्मिक पर्वका रूपमा मात्र नभई धर्म, सत्य, कर्तव्य, प्रेम, सदाचार र मानव कल्याणको सन्देश दिने पर्वका रूपमा पनि लिइन्छ। भगवान् श्रीकृष्णका शिक्षालाई जीवनमा आत्मसात् गर्दै मन, वचन र कर्मलाई शुद्ध राखी सत्कर्मको बाटोमा अघि बढ्नु नै यस पर्वको मुख्य सन्देश रहेको धार्मिक विश्वास छ।