नेपालगन्ज, साउन १३ : थारू समुदायको मौलिक र सांस्कृतिक पर्व ‘गुरही’ आज देशभर उल्लासपूर्वक मनाइँदै छ। विशेष गरी नेपालका पश्चिमी जिल्लाहरू — कैलाली, कञ्चनपुर, बाँके, बर्दिया र देउखुरी लगायत स्थानमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले यस पर्वलाई विशेष श्रद्धा र भव्यताका साथ मनाउँछन्।

Advertisement 1

‘गुरही’ (वा कतै–कतै ‘गुरिया’) बाल–पर्व हो, जुन साउन महिनाको शुक्ल पञ्चमीका दिन अर्थात् नागपञ्चमीका अवसरमा मनाइन्छ। यद्यपि हिन्दू धर्मको नागपञ्चीसँग मितिगत संयोग परेपनि, यसको धार्मिक र सांस्कृतिक मान्यता भने अलग–अलग रहेको थारू अगुवाहरू बताउँछन्।

Advertisement 2

गुरही पर्वमा थारू समुदायले वातावरण र स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित लोकपरम्परालाई उजागर गर्छन्। थारू परम्पराअनुसार, ‘गुरही’ भनिने गाइने किरालाई प्रतीक बनाएर पूजाआजा गरिन्छ, जसले लामखुट्टे, भुसुनाजस्ता कीटाणु खान्छ र रोग फैलिन नदिने विश्वास छ। यसैले यो पर्व ‘लुतो फाल्ने पर्व’को रूपमा पनि परिचित छ।

Advertisement 3

गुरही विशेष गरी बालबालिकासँग सम्बन्धित पर्व हो। यस पर्वमा दिदीबहिनीहरूले कपडाको गुरही (गुडिया) बनाउने र भाइहरूले लट्ठी (सोंटा) बनाएर उक्त गुरहीलाई प्रतीकात्मक रूपमा पिट्ने परम्परा छ। यसरी भाइबहिनीबीचको माया, स्नेह र सहकार्यलाई उजागर गरिन्छ। साथै, गुडियालाई पिटेपछि गेडागुडीको प्रसाद बाँडिन्छ, जसलाई ‘घुघरी’ भनिन्छ।

गाउँका भलमन्सा वा अगुवाको नेतृत्वमा साँझ गाउँको चौतारी वा गौर्हीमा भेला हुने र सामूहिक पूजापछि गुरहीलाई ठटाएर कुलो वा खोलामा विसर्जन गरिन्छ। यसरी विसर्जन गर्दा रोगव्याधि, अशुभता, र कष्टहरू पनि पानीसँगै बगेर जाने विश्वास गरिन्छ।

गुरही पर्वसँग सम्बन्धित एक प्रसिद्ध लोककथा अनुसार, उहिले पृथ्वीमा महामारी फैलिएको बेला एक देवी पृथ्वीमा आएर गुरही नामको किराको उत्पत्ति गर्छिन् जसले रोग सार्ने कीटाणुहरू नष्ट गर्छ। पछि उनी स्वर्ग फर्कँदा बालबालिकाहरूले उनलाई चना, घुघरी र गुडिया दिएर बिदाई गर्छन्। यस लोककथालाई गुरहीको उत्पत्तिसँग जोडिन्छ।

थारू समुदायको मौलिक पर्वहरूमा पर्ने गुरही अहिले बाह्य संस्कृतिको प्रभाव र आधुनिकताको कारण केही स्थानमा विस्मृत हुँदै गएको छ। यस्ता पर्वहरूलाई संरक्षण गर्न स्थानिय तह र समुदायको सक्रियता जरुरी देखिन्छ।

यसै सन्दर्भमा थारू संस्कृति संरक्षणमा लागिरहेका अभियन्ता शेखर दहितका अनुसार, थारू परम्पराको महत्त्व झल्किने भएकाले बर्दियाको राजापुरमा ‘गुरिया चोक’ नामकरण गरिएको छ। यस्तै धनगढीमा पनि क्याम्पस चोकलाई ‘गुरिया चोक’ भन्ने गरिन्छ।

गुरही पर्वको महत्वलाई ध्यानमा राख्दै थारू बहुल जिल्लाहरूमा सार्वजनिक बिदा दिइएको छ। स्थानीय तहहरूले समेत विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रमको आयोजना गरी गुरही पर्व मनाइरहेका छन्।

गुरही पर्वले थारू समुदायको प्राचीन प्राकृत धर्म र प्रकृति–पूजक संस्कृतिलाई उजागर गर्नुका साथै बालमैत्री समाज निर्माणको सन्देश दिन्छ। थारू समुदायले बालबालिकालाई केन्द्रमा राखेर मनाउने यो पर्व सास्कृतिक चेतना, स्वास्थ्य सुरक्षा र पारिवारिक स्नेहको अनुपम उदाहरण हो।

गुरही पर्वको अवसरमा सम्पूर्ण थारू समुदायलाई हार्दिक शुभकामना!